Umut
New member
Bu nedenle Q1 sınıflandırmasını tamamen reddetmek yerine, hangi sorulara cevap verebildiğini ve hangi sorulara cevap veremediğini belirlemek daha yararlı bir yaklaşım olacaktır.
[HEADING=1]6. Eleştirel Bakış: Q1 Etiketi Bilimsel Kaliteyi Ne Kadar Gösterir?[/HEADING]
Bana göre tartışmanın en önemli noktası, dergi düzeyindeki bir göstergenin makale düzeyinde kesin bir kalite yargısına dönüştürülmesidir.
Bir dergi, kendi kategorisinde yüksek atıf performansına sahip olabilir. Ancak bu durum, dergide yayımlanan her makalenin aynı derecede başarılı olduğu anlamına gelmez. Bazı makaleler çok fazla atıf alabilirken bazıları sınırlı ilgi görebilir. Ayrıca atıf sayısı, tek başına araştırmanın yöntemsel doğruluğunu veya sonuçlarının tekrarlanabilirliğini kanıtlamaz.
Bu konuda önemli bir kaynak olan San Francisco Declaration on Research Assessment (DORA) , dergi temelli ölçütlerin tek tek makalelerin kalitesini değerlendirmek için bir vekil gösterge olarak kullanılmaması gerektiğini vurgular. DORA, araştırmacıların değerlendirilmesinde makalelerin bilimsel içeriğine ve farklı türlerdeki araştırma çıktılarının değerine dikkat çekmektedir. PMC+1
Bu yaklaşımın önemli bir sonucu vardır: Bir makalenin Q1 dergide yayımlanması, araştırmanın güvenilirliğini inceleme gereğini ortadan kaldırmaz.
Örneğin, küçük bir örneklemle yürütülen ve sınırlılıklarını yeterince tartışmayan bir araştırma, yüksek sıralamalı bir dergide yayımlanmış olsa bile eleştirel değerlendirmeye ihtiyaç duyar. Aynı şekilde, daha düşük sıralamalı bir dergide yayımlanan ve güçlü bir araştırma tasarımına dayanan çalışma da sırf derginin çeyreklik dilimi nedeniyle göz ardı edilmemelidir.
Burada şu üç ölçütü birbirinden ayırmak gerekir:
- Dergi itibarı: Derginin ilgili alandaki göreli konumunu ve bibliyometrik profilini ifade eder.
- Makale kalitesi: Araştırmanın yöntemsel sağlamlığı, veri kalitesi, özgünlüğü ve sonuçlarının gerekçelendirilmesiyle ilgilidir.
- Bilimsel etki: Çalışmanın literatüre, uygulamalara, politikalara veya topluma sağladığı katkıyı kapsar.
Bu üç unsur birbiriyle ilişkili olabilir; ancak birbirlerinin yerine kullanılamaz.
[HEADING=1]7. Akademik Yayın Baskısı ve Sayısal Başarı Takıntısı[/HEADING]
Q1 yayıncılığının tartışmalı yönlerinden biri, akademik başarıyı sayılar üzerinden tanımlama eğilimidir. Araştırmacıların yayın sayıları, atıf sayıları ve dergi sıralamaları önemli bilgiler sağlayabilir. Fakat bu göstergeler tek başına kullanıldığında, bilimsel çalışmanın amacı ile akademik sistemin ödüllendirdiği davranışlar arasında bir uyumsuzluk ortaya çıkabilir.
Bu sorunu açıklamak için araştırmacıların karşılaştığı olası bir durumu düşünelim. Bir akademisyen, yıllar süren dikkatli bir araştırmayla kapsamlı bir çalışma yürütmek yerine, daha kısa sürede tamamlanabilecek ve yayın ölçütlerini karşılayabilecek projelere yönelmeyi tercih edebilir. Bu tercihin her zaman gerçekleştiğini söyleyemeyiz. Ancak kurumların yalnızca yayın sayısını ödüllendirmesi, araştırmacıların zamanlarını ve önceliklerini nasıl belirlediklerini etkileyebilir.
Bilimsel değerlendirme alanında bu risk uzun süredir tartışılmaktadır. Hicks ve çalışma arkadaşlarının 2015 yılında Nature dergisinde yayımladığı The Leiden Manifesto for Research Metrics başlıklı çalışma, nicel göstergelerin uzman değerlendirmesini desteklemesi gerektiğini savunur. Manifesto ayrıca alanlar arasındaki farklılıkların gözetilmesini, yerel açıdan önemli araştırmaların korunmasını ve göstergelerin sistem üzerindeki etkilerinin dikkate alınmasını önerir. Nature+1
Bu yaklaşım, Q1 tartışmasını daha geniş bir çerçeveye taşımaktadır. Sorun yalnızca bir derginin hangi kategoride bulunduğu değildir; akademik kurumların hangi davranışları ödüllendirdiği ve bu ödüllerin araştırma kültürünü nasıl şekillendirdiğidir.
Üstelik yayın baskısı yalnızca araştırmacının kendisini ilgilendirmez. Doktora öğrencileri, genç akademisyenler, sınırlı araştırma bütçesiyle çalışan bilim insanları ve uluslararası yayıncılık deneyimi az olan araştırmacılar bu baskıyı farklı biçimlerde yaşayabilir. Dil desteğine, istatistik danışmanlığına, araştırma altyapısına veya yayın ücretlerini karşılayacak kaynaklara erişimdeki eşitsizlikler de süreci etkileyebilir.
Bu nedenle herkese aynı yayın hedefini koymak, başlangıç koşullarının eşit olduğu anlamına gelmez. Adil bir akademik sistem, hem sonuçları hem de araştırmacıların bu sonuçlara ulaşmak için sahip oldukları imkânları dikkate almalıdır.
[HEADING=1]8. Cinsiyet, Akademik Kültür ve Farklı Çözüm Yaklaşımları[/HEADING]
Akademik yayıncılık tartışmalarında stratejik düşünme, rekabet ve çözüm üretme gibi kavramlarla empati, iş birliği ve ilişkisel sorumluluk gibi kavramların birlikte değerlendirilmesi yararlı olabilir. Ancak bu yaklaşımları doğrudan erkeklere veya kadınlara özgü özellikler olarak sunmak doğru değildir.
Erkeklerin daha stratejik ve sonuç odaklı, kadınların ise daha empatik ve ilişkisel oldukları yönündeki genellemeler, bireysel farklılıkları ve toplumsal koşulları göz ardı edebilir. Her iki cinsiyette de stratejik düşünen, iş birliğine önem veren, rekabetçi davranan veya başkalarının ihtiyaçlarını gözeten insanlar vardır. Bu özellikler eğitim, deneyim, kişilik, çalışma ortamı ve kurumsal kültür gibi birçok etkenden etkilenir.
Bununla birlikte, istenen farklı yaklaşımları cinsiyete bağlamadan, akademik sorunların çözümünde birbirini tamamlayan iki bakış açısı olarak ele alabiliriz.
Stratejik ve çözüm odaklı yaklaşım, araştırmacının hedef dergileri önceden belirlemesini, makalesinin kapsamını dergiyle eşleştirmesini, hakem eleştirilerine sistematik biçimde yanıt vermesini ve yayın sürecini gerçekçi bir takvimle yönetmesini sağlar. Bu yaklaşım zaman ve kaynak kullanımını iyileştirebilir.
Empatik ve ilişkisel yaklaşım ise ortak yazarların emeğinin görünür olmasına, genç araştırmacıların desteklenmesine, hakemlerin yapıcı geri bildirim vermesine ve akademik iş birliklerinin sağlıklı biçimde yürütülmesine katkıda bulunabilir. Araştırmacıların yalnızca yayın performansından ibaret görülmemesi, çalışma ortamındaki güvenin ve etik sorumluluğun korunması açısından önemlidir.
Örneğin, bir araştırma ekibi Q1 dergiye makale göndermeyi hedefliyorsa stratejik yaklaşım, uygun dergilerin belirlenmesini ve yöntemsel eksiklerin giderilmesini sağlayabilir. İlişkisel yaklaşım ise ekip üyelerinin katkılarının adil biçimde tanınmasını, iş yükünün dengeli dağıtılmasını ve daha deneyimsiz araştırmacıların sürece katılmasını destekleyebilir.
Bu iki yaklaşım birbirine karşıt değildir. Aksine, güçlü bir araştırma kültüründe birlikte çalışırlar. Akademik başarı yalnızca doğru hedefi seçmekten değil, bu hedefe ulaşırken bilimsel dürüstlüğü, ekip içi adaleti ve insan ilişkilerini korumaktan da oluşur.
[HEADING=1]9. Q1 Dergi Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli?[/HEADING]
Q1 hedefleyen araştırmacıların yalnızca prestije odaklanmak yerine sistematik bir kontrol süreci izlemesi gerekir. Çünkü dergi seçimi, makalenin görünürlüğünü etkilediği kadar araştırmacının zamanını, bütçesini ve akademik itibarını da etkileyebilir.
Aşağıdaki adımlar bu süreci daha güvenilir hâle getirebilir:
1. Derginin indeks durumunu kontrol edin. Scopus'un resmî kaynak arama ekranından derginin kapsam durumunu inceleyin. Derginin geçmişte indekslenmiş olması, bugün de aynı kapsamda bulunduğunu tek başına kanıtlamaz.
2. Q1 bilgisinin hangi sisteme ait olduğunu doğrulayın. CiteScore temelli Scopus sıralaması ile SCImago'nun SJR sıralamasını birbirine karıştırmayın. Q1 bilgisinin hangi yıla ve konu kategorisine ait olduğunu kaydedin.
3. Derginin kapsamını değerlendirin. Makalenin konusu derginin amaç ve kapsamıyla gerçekten örtüşüyor mu? Yalnızca Q1 olması, derginin araştırmanız için uygun olduğu anlamına gelmez.
4. Hakemlik ve yayın etiği süreçlerini inceleyin. Hakemlik politikasının açıkça açıklanması, editör kurulunun doğrulanabilir olması ve ücretlerin şeffaf biçimde belirtilmesi önemlidir.
5. Yayın ücretlerini ve sürelerini araştırın. Açık erişim ücretleri, olası ek masraflar ve yayın süreci hakkındaki bilgiler karar verirken dikkate alınmalıdır. Derginin kabul süresine ilişkin gerçekçi olmayan garantiler vermesi ise dikkatle değerlendirilmelidir.
6. Araştırmanızın bilimsel niteliğini bağımsız olarak değerlendirin. Örneklem yeterliliği, yöntem, analiz, etik izinler, veri şeffaflığı ve sonuçların sınırlılıkları dergi seçiminden bağımsız biçimde gözden geçirilmelidir.
Burada önemli bir uyarı yapmak gerekir: Bir derginin Q1 olduğunu iddia etmesi, bu iddianın güncel ve doğru olduğu anlamına gelmez. Benzer biçimde, yüksek ücret talep eden her dergi güvenilmez olmadığı gibi, ücretsiz yayın yapan her dergi de otomatik olarak güvenilir değildir. Karar, doğrulanabilir bilgiler üzerinden verilmelidir.
[HEADING=1]6. Eleştirel Bakış: Q1 Etiketi Bilimsel Kaliteyi Ne Kadar Gösterir?[/HEADING]
Bana göre tartışmanın en önemli noktası, dergi düzeyindeki bir göstergenin makale düzeyinde kesin bir kalite yargısına dönüştürülmesidir.
Bir dergi, kendi kategorisinde yüksek atıf performansına sahip olabilir. Ancak bu durum, dergide yayımlanan her makalenin aynı derecede başarılı olduğu anlamına gelmez. Bazı makaleler çok fazla atıf alabilirken bazıları sınırlı ilgi görebilir. Ayrıca atıf sayısı, tek başına araştırmanın yöntemsel doğruluğunu veya sonuçlarının tekrarlanabilirliğini kanıtlamaz.
Bu konuda önemli bir kaynak olan San Francisco Declaration on Research Assessment (DORA) , dergi temelli ölçütlerin tek tek makalelerin kalitesini değerlendirmek için bir vekil gösterge olarak kullanılmaması gerektiğini vurgular. DORA, araştırmacıların değerlendirilmesinde makalelerin bilimsel içeriğine ve farklı türlerdeki araştırma çıktılarının değerine dikkat çekmektedir. PMC+1
Bu yaklaşımın önemli bir sonucu vardır: Bir makalenin Q1 dergide yayımlanması, araştırmanın güvenilirliğini inceleme gereğini ortadan kaldırmaz.
Örneğin, küçük bir örneklemle yürütülen ve sınırlılıklarını yeterince tartışmayan bir araştırma, yüksek sıralamalı bir dergide yayımlanmış olsa bile eleştirel değerlendirmeye ihtiyaç duyar. Aynı şekilde, daha düşük sıralamalı bir dergide yayımlanan ve güçlü bir araştırma tasarımına dayanan çalışma da sırf derginin çeyreklik dilimi nedeniyle göz ardı edilmemelidir.
Burada şu üç ölçütü birbirinden ayırmak gerekir:
- Dergi itibarı: Derginin ilgili alandaki göreli konumunu ve bibliyometrik profilini ifade eder.
- Makale kalitesi: Araştırmanın yöntemsel sağlamlığı, veri kalitesi, özgünlüğü ve sonuçlarının gerekçelendirilmesiyle ilgilidir.
- Bilimsel etki: Çalışmanın literatüre, uygulamalara, politikalara veya topluma sağladığı katkıyı kapsar.
Bu üç unsur birbiriyle ilişkili olabilir; ancak birbirlerinin yerine kullanılamaz.
[HEADING=1]7. Akademik Yayın Baskısı ve Sayısal Başarı Takıntısı[/HEADING]
Q1 yayıncılığının tartışmalı yönlerinden biri, akademik başarıyı sayılar üzerinden tanımlama eğilimidir. Araştırmacıların yayın sayıları, atıf sayıları ve dergi sıralamaları önemli bilgiler sağlayabilir. Fakat bu göstergeler tek başına kullanıldığında, bilimsel çalışmanın amacı ile akademik sistemin ödüllendirdiği davranışlar arasında bir uyumsuzluk ortaya çıkabilir.
Bu sorunu açıklamak için araştırmacıların karşılaştığı olası bir durumu düşünelim. Bir akademisyen, yıllar süren dikkatli bir araştırmayla kapsamlı bir çalışma yürütmek yerine, daha kısa sürede tamamlanabilecek ve yayın ölçütlerini karşılayabilecek projelere yönelmeyi tercih edebilir. Bu tercihin her zaman gerçekleştiğini söyleyemeyiz. Ancak kurumların yalnızca yayın sayısını ödüllendirmesi, araştırmacıların zamanlarını ve önceliklerini nasıl belirlediklerini etkileyebilir.
Bilimsel değerlendirme alanında bu risk uzun süredir tartışılmaktadır. Hicks ve çalışma arkadaşlarının 2015 yılında Nature dergisinde yayımladığı The Leiden Manifesto for Research Metrics başlıklı çalışma, nicel göstergelerin uzman değerlendirmesini desteklemesi gerektiğini savunur. Manifesto ayrıca alanlar arasındaki farklılıkların gözetilmesini, yerel açıdan önemli araştırmaların korunmasını ve göstergelerin sistem üzerindeki etkilerinin dikkate alınmasını önerir. Nature+1
Bu yaklaşım, Q1 tartışmasını daha geniş bir çerçeveye taşımaktadır. Sorun yalnızca bir derginin hangi kategoride bulunduğu değildir; akademik kurumların hangi davranışları ödüllendirdiği ve bu ödüllerin araştırma kültürünü nasıl şekillendirdiğidir.
Üstelik yayın baskısı yalnızca araştırmacının kendisini ilgilendirmez. Doktora öğrencileri, genç akademisyenler, sınırlı araştırma bütçesiyle çalışan bilim insanları ve uluslararası yayıncılık deneyimi az olan araştırmacılar bu baskıyı farklı biçimlerde yaşayabilir. Dil desteğine, istatistik danışmanlığına, araştırma altyapısına veya yayın ücretlerini karşılayacak kaynaklara erişimdeki eşitsizlikler de süreci etkileyebilir.
Bu nedenle herkese aynı yayın hedefini koymak, başlangıç koşullarının eşit olduğu anlamına gelmez. Adil bir akademik sistem, hem sonuçları hem de araştırmacıların bu sonuçlara ulaşmak için sahip oldukları imkânları dikkate almalıdır.
[HEADING=1]8. Cinsiyet, Akademik Kültür ve Farklı Çözüm Yaklaşımları[/HEADING]
Akademik yayıncılık tartışmalarında stratejik düşünme, rekabet ve çözüm üretme gibi kavramlarla empati, iş birliği ve ilişkisel sorumluluk gibi kavramların birlikte değerlendirilmesi yararlı olabilir. Ancak bu yaklaşımları doğrudan erkeklere veya kadınlara özgü özellikler olarak sunmak doğru değildir.
Erkeklerin daha stratejik ve sonuç odaklı, kadınların ise daha empatik ve ilişkisel oldukları yönündeki genellemeler, bireysel farklılıkları ve toplumsal koşulları göz ardı edebilir. Her iki cinsiyette de stratejik düşünen, iş birliğine önem veren, rekabetçi davranan veya başkalarının ihtiyaçlarını gözeten insanlar vardır. Bu özellikler eğitim, deneyim, kişilik, çalışma ortamı ve kurumsal kültür gibi birçok etkenden etkilenir.
Bununla birlikte, istenen farklı yaklaşımları cinsiyete bağlamadan, akademik sorunların çözümünde birbirini tamamlayan iki bakış açısı olarak ele alabiliriz.
Stratejik ve çözüm odaklı yaklaşım, araştırmacının hedef dergileri önceden belirlemesini, makalesinin kapsamını dergiyle eşleştirmesini, hakem eleştirilerine sistematik biçimde yanıt vermesini ve yayın sürecini gerçekçi bir takvimle yönetmesini sağlar. Bu yaklaşım zaman ve kaynak kullanımını iyileştirebilir.
Empatik ve ilişkisel yaklaşım ise ortak yazarların emeğinin görünür olmasına, genç araştırmacıların desteklenmesine, hakemlerin yapıcı geri bildirim vermesine ve akademik iş birliklerinin sağlıklı biçimde yürütülmesine katkıda bulunabilir. Araştırmacıların yalnızca yayın performansından ibaret görülmemesi, çalışma ortamındaki güvenin ve etik sorumluluğun korunması açısından önemlidir.
Örneğin, bir araştırma ekibi Q1 dergiye makale göndermeyi hedefliyorsa stratejik yaklaşım, uygun dergilerin belirlenmesini ve yöntemsel eksiklerin giderilmesini sağlayabilir. İlişkisel yaklaşım ise ekip üyelerinin katkılarının adil biçimde tanınmasını, iş yükünün dengeli dağıtılmasını ve daha deneyimsiz araştırmacıların sürece katılmasını destekleyebilir.
Bu iki yaklaşım birbirine karşıt değildir. Aksine, güçlü bir araştırma kültüründe birlikte çalışırlar. Akademik başarı yalnızca doğru hedefi seçmekten değil, bu hedefe ulaşırken bilimsel dürüstlüğü, ekip içi adaleti ve insan ilişkilerini korumaktan da oluşur.
[HEADING=1]9. Q1 Dergi Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli?[/HEADING]
Q1 hedefleyen araştırmacıların yalnızca prestije odaklanmak yerine sistematik bir kontrol süreci izlemesi gerekir. Çünkü dergi seçimi, makalenin görünürlüğünü etkilediği kadar araştırmacının zamanını, bütçesini ve akademik itibarını da etkileyebilir.
Aşağıdaki adımlar bu süreci daha güvenilir hâle getirebilir:
1. Derginin indeks durumunu kontrol edin. Scopus'un resmî kaynak arama ekranından derginin kapsam durumunu inceleyin. Derginin geçmişte indekslenmiş olması, bugün de aynı kapsamda bulunduğunu tek başına kanıtlamaz.
2. Q1 bilgisinin hangi sisteme ait olduğunu doğrulayın. CiteScore temelli Scopus sıralaması ile SCImago'nun SJR sıralamasını birbirine karıştırmayın. Q1 bilgisinin hangi yıla ve konu kategorisine ait olduğunu kaydedin.
3. Derginin kapsamını değerlendirin. Makalenin konusu derginin amaç ve kapsamıyla gerçekten örtüşüyor mu? Yalnızca Q1 olması, derginin araştırmanız için uygun olduğu anlamına gelmez.
4. Hakemlik ve yayın etiği süreçlerini inceleyin. Hakemlik politikasının açıkça açıklanması, editör kurulunun doğrulanabilir olması ve ücretlerin şeffaf biçimde belirtilmesi önemlidir.
5. Yayın ücretlerini ve sürelerini araştırın. Açık erişim ücretleri, olası ek masraflar ve yayın süreci hakkındaki bilgiler karar verirken dikkate alınmalıdır. Derginin kabul süresine ilişkin gerçekçi olmayan garantiler vermesi ise dikkatle değerlendirilmelidir.
6. Araştırmanızın bilimsel niteliğini bağımsız olarak değerlendirin. Örneklem yeterliliği, yöntem, analiz, etik izinler, veri şeffaflığı ve sonuçların sınırlılıkları dergi seçiminden bağımsız biçimde gözden geçirilmelidir.
Burada önemli bir uyarı yapmak gerekir: Bir derginin Q1 olduğunu iddia etmesi, bu iddianın güncel ve doğru olduğu anlamına gelmez. Benzer biçimde, yüksek ücret talep eden her dergi güvenilmez olmadığı gibi, ücretsiz yayın yapan her dergi de otomatik olarak güvenilir değildir. Karar, doğrulanabilir bilgiler üzerinden verilmelidir.